:: Baza

CZYM J EST MIT? Mity (z gr. mythos - słowo, mowa, opowieść) stanowiące część religii, zwłaszcza społeczeństw archaicznych, są narracyjnymi opowieściami, wyrażającymi i organizującymi wierzenia danej społeczności. Mity przekazywane początkowo ustnie, uzyskały z czasem kształt literacki, nigdy jednak stały, ale podlegający częstym transformacjom. Mity wyjaśniały niezrozumiale zjawiska, wyrażały wspólne dla danej grupy odczucia, emocje i doświadczenia, przybliżały to, co było nieznane, objaśniały genezę religijnych obrzędów. Bohaterami mitów byli zazwyczaj bogowie lub istoty ludzkie wyposażone w po-nadnaturalne właściwości - herosi. Z czasem religijne funkcje mitów zanikały, stawały się one źródłem literackich i fantastyczno-baśniowych motywów, podlegały przeobrażeniom i interpretacjom. PODZIAŁ MITÓW: Pod względem tematycznym mity podzielić można na cztery grupy:

- teogoniczne (gr. theos - bóg) objaśniające pochodzenie i naturę bogów, określające ich atrybuty, funkcje, usposobienie, - kosmogoniczne (gr. kosmos - świat) - wyjaśniające przyczyny powstania świata i proces jego tworzenia, - antropogeniczne (gr. anthropos - człowiek) mówiące o powstaniu człowieka, - genealogiczne (gr. genealogia - rodowód) opowiadające o dziejach poszczególnych rodów i historii ich członków.

FUNKCJE MITÓW: Mity pełniły znaczącą rolę w życiu religijno-społecznym ludów pierwotnych. Nie tylko organizowały wierzenia i wyjaśniały niewytłumaczalne zjawiska, ale także sprzyjały tworzeniu specyficznej więzi społecznej, międzyludzkiej. Określały obowiązujące zasady moralne, pełniły funkcje dydaktyczne, wyjaśniały rolę i znaczenie poszczególnych elementów świata otaczającego człowieka.

Wśród najważniejszych funkcji mitów wyróżnić należy: • poznawcze - poprzez mity próbowano określić charakter oraz przyczyny zjawisk przyrodniczych i atmosferycznych, objaśniać genezę gatunków roślinnych i zwierzęcych, tłumaczyć budowę wszechświata. światopoglądowe - mity, będąc częścią wierzeń religijnych, kształtowały po- glądy ludzi na istotę i charakter otaczającego ich świata. Wyjaśniały przyczyny powstania człowieka. Ziemi, określały relacje między bogami a ludźmi. sakralne - mity wyjaśniały genezę obrzędów religijnych, ich strukturę, określały funkcję bogów w życiu człowieka i związane z wierzeniami formy kultu.

ZWIĄZEK MITOLOGII l LITERATURĄ: Mity, pierwotnie przekazywane ustnie, a następnie zapisywane, przechodziły z czasem w formę opowieści, stając się materiałem literackim. W ten sposób przyczyniły się do powstania i rozwoju rodzajów i gatunków literackich.

Ojcem greckiej mitologii był Homer, którego dwie wielkie epopeje Iliada i Odyseja stanowią artystyczne opracowanie znanych mitów oraz kodyfikują atrybuty i eechy poszczególnych bogów. Kolejnym etapem porządkowania greckiej mitologii była twórczość Hezjoda, który interesował się przede wszystkim początkami świata, człowieka oraz genealogią bogów. Do mitologii sięgali poeci (Pindar), Owidiusz (twórca Metamorfoz), a także wielcy tragicy greccy: Ajschylos, Sofokles, Eurypides. W ten sposób mity, będące formą zbiorowej świadomości, nie stanowiące żadnego określonego gatunku literackiego, przyczyniły się do powstania i rozwoju eposu, będącego zapisem mitu, oraz liryki i tragedii, która swoje tematy czerpała z mitologii i w początkowej fazie rozwoju związana była ściśle z obrzędami religijnymi. Z czasem mity, tracąc swoje funkcje sakralne, weszły do literatury w charakterze baśniowych i fantastycznych wątków. MOTYWY l WĄTKI MITOLOGICZNE: Niektóre wątki i motywy mitologiczne za pośrednictwem baśni i fantastyki weszły w obręb kultury ludowej, a stąd przedostały się do kultur europejskich.

Obiegowe, czyli wędrowne motywy mitologiczne odsyłają do tych samych znaczeń w różnej formie. Opracowane na przestrzeni wieków, nabierają nowego charakteru, służą wyrażaniu nowych idei, a często występują jedynie jako konwencjonalne chwyty, czego przykładem może być typowy apel podmiotu lirycznego do bóstwa, będąey prośbą o natchnienie.

ARCHETYPY: Teoria archetypów sformułowana została na gruncie psycho-analizy przez C. G. Junga, ucznia Z. Freuda. Według Junga archetypy to wspólne dla całej zbiorowości ludzkiej pewne przekonania, wzory zachowań, wyobrażenia o świecie i przeżycia tkwiące w zbiorowej podświadomości. Obrazy te uzyskują swoją konkretyzację w różnych formach działalności ludzkiej, między innymi w kulturze i literaturze w postaci toposów. Same w sobie niezmienne, przybierają różne kształty w konkretnych działaniach literackich poszczególnych twórców i epok. W mitologii przykładami konkretyzacji archetypów są: Demeter, symbolizująca czułość i miłość matki, Prometeusz - wieczny buntownik i altruista, Ikar - oznaczający człowieka próbującego przekroczyć własne ograniczenia.

TOPOSY [loei commanes] Topos (gr. miejsce, łac. loci communes — miejsce wspólne) to stałe motywy, zaczerpnięte najczęściej z mitologii, wierzeń i podań, pojawiające się w różnych formach w dziełach literackich, świadczące o niezmienności śródziemnomorskiej kultury i będące wyrazem archetypicznych wzorców tkwiących w zbiorowej podświadomości. Przykładami pochodzących z mitologii greckiej toposów są: Arkadia jako kraina szczęścia, okres „złotego wieku" oraz labirynt. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA MITOLOGII GRECKIEJ: Najważniejszą cechą mitologii greckiej jest jej politeizm (gr. potys - liczny, theos - bóg). W przeciwieństwie do Biblii, w której wyznaje się wiarę w jednego Boga, religia Greków uznawała istnienie wielu bogów, którym przypisywano określone funkcje i atrybuty. Greccy bogowie podlegali w mitach antropomorfizacji, czylijDrzyjy-sywano im ludzkie cechy, zachowania i uczucia.

Starożytni Grecy stworzyli bogów na własne podobieństwo. Mimo nieśmiertelności i ponadnaturalnych mocy oraz właściwości bóstwa mitologiczne posiadały ludzkie wady i słabości. Włączały się w ludzkie spory i przy okazji toczyły rozgrywki między sobą. Ich kontakty z ludźmi miały często charakter bardzo intymny. Ze związków bogów z ziemskimi kobietami rodzili się herosi, półludzie, półbogowie, którzy stawali się bohaterami kolejnych mitów. Praktycznie każde zjawisko przyrody oraz elementy otaczającej natury miały swoje bóstwa, którym składano cześć. Wśród greckich bogów istniała hierarchia ważnośei.

W mitach odbijały się również ówczesne wydarzenia historyczne oraz stosunki społeczne. Prawda historyczna obrastała jednak legendą, więc z perspektywy czasu trudno odróżnić fakty od zmyślenia (przykładem może być tutaj wojna trojańska). W mitologii greckiej, która odzwierciedlała życie i świadomość ludzi tamtego okresu, odnaleźć można jednak wiele elementów wspólnych z mitologiami i religiami innych kultur. Mity o powstaniu świata mają podobny charakter w kulturze babilońskiej, sumeryjskiej i greckiej. Epoka mitów w Grecji kończy się w zasadzie około XI w. p.n.e., po zbrojnej napaści Dorów.

stoły czyściwa przemysłowe zgrzewarki elektrooporowe agd pozycjonowanie posadzki Nawadnianie producent szamb betonowych trądzik